Ongevallenstatistiek Nederlandse klimhallen en klimwanden

Piet Jacobs, Veiligheidscommissie NKBV

Voor meer informatie over veiligheid, zie
veilig sportklimmen op klimgids.climbing.nl en
hoofdstuk veiligheid website NKBV met
o.a. het project Check & Climb

Samenvatting

Sportklimmen op een klimwand wordt vaak als een risicosport gezien. De media komen regelmatig met berichten waarin melding wordt gemaakt van ongevallen met zware letsels. Op het moment dat ik dit schrijf heeft net het eerste dodelijke ongeval in een klimhal plaatsgevonden. Hoe gevaarlijk is sportklimmen in Nederland nu eigenlijk? Op basis van gegevens van de Stichting Consument en Veiligheid en een schatting van het aantal klimuren per jaar blijkt dat het aantal ongevallen vergelijkbaar is met non-contact sporten zoals tennis, wielrennen en zwemmen. De ernst van de ongevallen is echter wel groter dan bij deze sporten. De cijfers zijn vergelijkbaar met buitenlandse cijfers over ongelukken ten gevolge van indoorklimmen.

Schatting aantal sportklimongevallen

De NKBV is in 1999 begonnen met de registratie van ongevallen en incidenten in de Nederlandse klimcentra. Doelstelling van deze registratie is om conclusies te trekken over de oorzaken en daardoor het klimmen veiliger te maken. Onbekendheid met deze registratie, schaamte om eigen fouten toe te geven en simpelweg tijdsgebrek zorgt ervoor dat slechts een gering aantal ongevallen wordt gemeld. Bij deze wil ik dan ook een oproep doen om ongevallen/incidenten te melden. Het formulier hiervoor is bij elke klimhal verkrijgbaar en is ook beschikbaar via deze link.

Jaarlijks worden een vijftal meldingen nader onderzocht. Deze meldingen betreffen meestal zware ongevallen met ernstig letsel. Opgenomen ongevallen betreffen hoofdzakelijk ongevallen in klimcentra. Ongevallen die plaatsvinden op andere klimobjecten vallen dus letterlijk uit de boot. Deze registratie van de NKBV is dus geen goede basis voor ongevallenstatistiek.

De Stichting Consument en Veiligheid houdt een Letsel Informatie Systeem (LIS) bij waarin slachtoffers staan geregistreerd die na een ongeval zijn behandeld op een Spoedeisende Hulp (SEH) afdeling van een selectie van ziekenhuizen in Nederland. Het betreft een groep van circa zestien ziekenhuizen, waarbij jaarlijks een of twee nieuwe ziekenhuizen worden toegevoegd en oude van de lijst worden afgevoerd. Deze ziekenhuizen vormen een representatieve steekproef van ziekenhuizen zodat het mogelijk is ongevalcijfers naar nationaal niveau te extrapoleren.

Jaarlijks vinden gemiddeld 80 SEH-behandelingen na (sport)klimongevallen plaats in Nederland [1]. Onderstaande gegevens hebben betrekking op de periode 1997 – 2000.

Leeftijd en geslacht

Ruim de helft (57%) van de slachtoffers die na een (sport)klimongeval worden behandeld op een SEH-afdeling van een ziekenhuis is man. Alle slachtoffers zijn jonger dan 55 jaar, ruim 40% van de slachtoffers zijn kinderen/jongeren tot 20 jaar.

Ongeval

Driekwart (74%) van de slachtoffers maakt een val; meestal lopen de slachtoffers letsel op door een val uit de wand, soms door een val na een sprong of uit de wand stappen. De overige slachtoffers lopen letsel op door contact met de wand (stoten) of klimmaterialen (beknelling) of door overbelasting.

De locatie en de omstandigheid waaronder de slachtoffers klimmen is vaak niet helemaal duidelijk. Van ruim de helft van de ongevallen (57%) is met zekerheid te zeggen dat ze binnen hebben plaatsgevonden, in een enkel geval is het zeker dat het ongeval juist buiten heeft plaatsgevonden. Van een aantal ongevallen is bekend dat ze plaats hebben gevonden tijdens bewegingsonderwijs of een kinderfeestje.

Letsel

De helft van de slachtoffers heeft letsel aan de benen. Het gaat hierbij met name om enkelblessures en fracturen aan de voet. Bijna een derde(31%) van de slachtoffers heeft letsel aan de armen, met name aan pols of schouder. De overige slachtoffers hebben letsel aan de romp, waaronder enkele slachtoffers met een wervelfractuur of letsel aan het hoofd. De aantallen zijn te klein om uitspraken te doen over getroffen lichaamsdeel en type letsel.

Ruim 10% van de slachtoffers wordt na behandeling op de SEH-afdeling opgenomen in het ziekenhuis. Dit percentage is hoog ten opzichte van het percentage slachtoffers van álle sportongevallen dat na behandeling op de SEH-afdeling wordt opgenomen in het ziekenhuis. Geen van de slachtoffers is overleden aan de verwondingen.

Schatting aantal klimuren

Om een uitspraak te kunnen doen over het risico tijdens het klimmen op klimwanden moet, naast het aantal ongevallen per jaar, ook het aantal klimuren worden betrokken. Exacte cijfers hierover zijn niet beschikbaar. Wel kan aan de hand van het aantal klimaccommodaties een redelijke schatting gemaakt worden [2], zie tabel 1. De ervaring leert dat het aantal klimobjecten in Nederland doorgaans behoorlijk onderschat wordt. De belangrijkste segmenten staan in onderstaande tabel uitgesplitst. Het grote aantal objecten is gunstig. Naar verwachting wordt het klimmen hierdoor goed over Nederland verspreid en worden de cijfers van de voor LIS geselecteerde ziekenhuizen betrouwbaarder.

Tabel 1: overzicht klimobjecten en schatting totaal aantal klimuren.
Niet inbegrepen bij dit alles: defensie, politie, brandweer, hulpdiensten.

De contactduur geeft aan hoeveel tijd er aan 'klim-gerelateerde' activiteiten (klimmen, zekeren, aanbinden, warming-up, etc.) besteed wordt. Dit is de tijdsduur waarin klim-gerelateerde risico's aanwezig zijn. De overige verpozingstijd wordt besteed aan afrekenen, inchecken, omkleden, uitrusten, drinken, kijken, etc.

Risicoanalyse

Risico is gedefinieerd als de kans op een ongeval maal het effect van het ongeval. Bij sporten wordt risico meestal uitgedrukt in het aantal SEH behandelingen per 100.000 sporturen. Dit maakt vergelijking met andere sporten mogelijk, zie tabel 2. Op basis van voorgaande gegevens komt klimmen uit op 6 SEH behandelingen per 100.000 sporturen. Het percentage ziekenhuisopname is 10%. Om het risico meer tot de verbeelding te laten spreken; als we uitgaan van een doorsnee klimmer die een maal per week klimt [3] dan heeft deze klimmer een kans van 0,4% per jaar om een letsel op te lopen. Bij klimmers die frequenter klimmen zal deze kans verder toenemen omdat in het algemeen het risico op een ongeval onafhankelijk is van de mate van ervaring die een klimmer heeft.

Tabel 2: risico van een aantal sporten.
Bron: Letsel Informatie Systeem 1997-1999, Consument en Veiligheid.

Vergelijking met andere Nederlandse sporten

Wandklimmen is qua letsel frequentie en ernst vergelijkbaar met wielrennen. Contactsporten zoals zaalvoetbal, veldvoetbal en hockey hebben een vijf tot tien maal zo hoge letselfrequentie. De ernst van de letsels bij deze sporten is echter kleiner, gezien het lagere percentage ziekenhuisopname.

Vergelijking met buitenland

In Duitsland is gedurende een periode van een half jaar bij 10 klimhallen het risico op een ongeval geregistreerd [4]. Als ongeval gold hier een letsel waarbij direct artsbezoek noodzakelijk was. Op een totaal van 25.163 bezoekers zijn 4 ongevallen geregistreerd. Interessant detail van de Duitse studie is dat hier drie van de vier ongevallen een gevolg waren van boulderen. Bij aanname van eenzelfde contactduur per klimhalbezoek als in Nederland levert dit 12 SEH behandelingen op per 100.000 sporturen. Dit is een factor twee hoger dan in Nederland. Of dit significant afwijkt van de Nederlandse situatie is moeilijk te zeggen omdat deze Duitse studie veel beperkter van omvang is.

In Engeland heeft Limb [5] een uitgebreid onderzoek gehouden bij de drukst bezochte klimhallen. Gedurende een periode van twee jaar, waarin 1,021 miljoen bezoeken plaatsvonden, zijn in totaal 55 significante verwondingen geregistreerd. Bij aanname dat de gemiddelde contactduur in Engeland ook 80 minuten bedraagt komt het aantal verwondingen op 4 per 100.000 sporturen. Hier is het risico dus lager bevonden dan in Nederland.

Een dergelijke vergelijking gaat natuurlijk alleen op als landen qua medische consumptie vergelijkbaar zijn. Of dit geldt is niet bekend. Uit voorgaande gegevens kan in ieder geval niet geconcludeerd worden dat Nederland afwijkt van andere landen.

Geraadpleegde literatuur

[1] Letsel Informatie Systeem 1997-2000, Consument en Veiligheid, Amsterdam.
[2] Hans Lanters, persoonlijke communicatie, maart 2002.
[3] Marktverkenning sportklimmen, februari 1996, NKBB.
[4] Schoffl V., Winkelman H.P., Accident statistics at 'indoor climbing walls', Sportverletz Sportschaden 1999, March.
[5] Limb D., Injuries on British Climbing walls; Br. J.Sports Med Vol 29, No3 (1995) 168-170.